پرسش ۱۶۲ - پاسخ‌های فقهی (مسائل متفرقه، ج ۵)
از WikiSavior، مرجعی مبتنی بر منابع
پرسش و پاسخ فارسی
پرسش۱۶۲/
شخصی ناراحتی قلبی داشته و با ماشین رانندگی می‌کرده است که شخص دیگری می‌آید و با ماشینش با او تصادف می‌کند. قوانین راهنمایی‌ورانندگی علیه شخص بیمار بوده است و بعد از سه روز آن شخص مریض فوت می‌کند. خانوادۀ وی از صاحب خودرو که به بیمار زده، می‌خواهند به دادگاه بروند و به این صورت توافق می‌کنند که هرکسی تأخیر کند دیگر حقی نخواهد داشت. خانوادۀ شخص فوت‌شده تأخیر می‌کنند و سپس بعد از مدتی خواستار فیصله‌دادن از طریق عشایری یا پرداخت دیه می‌شوند. آن‌ها چه حقی دارند؟ آیا مستحق گرفتن دیۀ قتل عمد هستند؟ یا دیۀ غیرعمد؟ یا اصلاً حقی ندارند؟ یا با پرداخت مبلغی مصالحه‌ای صورت بگیرد؟ آیا در چنین موضوعاتی می‌توان به مقررات راهنمایی‌ورانندگی اعتماد کرد؟ و آیا شخصی که [طبق این قوانین] مقصر است مثلاً دیه یا چیز دیگری بر ذمه‌اش است؟ امیدوارم قاعده‌ای را در خصوص موضوعات از این دست بیان بفرمایید.
پاسخ احمدالحسن (ع):
اگر ثابت شود مقصر یکی از دو طرف بوده و ثابت شود که وفات به‌سبب همین حادثۀ گفته‌شده است، قتل غیرعمد محسوب می‌شود و باید یا دیه پرداخت شود یا هر دو طرف رضایت بدهند؛ اما در خصوص کروکی و مقررات عبورومرور، در چنین مسائلی فقط به‌اندازۀ یک «قرینه» اعتبار دارد و نه بیشتر، و نمی‌توان به‌صورت صددرصد به آن تکیه کرد و حتماً باید قرائن و شواهد دیگری نیز در نظر گرفته شوند. اما در صورتی که شخص مُتوفّا صددرصد مقصر باشد، نه قتل غیرعمد محسوب می‌شود و نه دیه‌ای واجب می‌شود. در هر حال مصالحه و رضایت بهتر از دشمنی و انتقام است؛ به‌خصوص وقتی که شخصی فوت می‌شود.
مطالب بیشتر در زندگی روزمره
- شخصی یک مرغداری دارد که دور آن را کانالی کشیده و خاکریزی هم درست کرده است. بعداً این کانال با آب پر شده که البته صاحب مرغداری این کار را نکرده، بلکه به این دلیل بوده که نزدیکی این مرغداری، منطقهای مسکونی هست و پساب آن منطقۀ مسکونی روان شده و به داخل خندق ریخته شده است. یکی از کودکان همین منطقۀ مسکونی داخل این خندق غرق شده و آن‌ها دیۀ آن را از مالک این مرغداری مطالبه کردهاند. آیا از نظر شرعی وی باید دیه را پرداخت کند؟ و اگر باید چنین کند، آیا قتل عمد محسوب می‌شود یا غیرعمد؟
- جوان ۱۴سالهای، همسنِ خودش را در اثر مشاجره با ضربۀ چاقو به قتل رسانده است. آیا باید دیۀ قتل عمد پرداخت شود؟ و مبلغی که خانوادۀ مقتول میتوانند از او درخواست کنند چقدر است؟ و گاهی اوقات پرداخت دیه و فیصله‌دادن قضیه در میان عشایر مشروط است به کوتاهآمدن از اعدام قاتل؛ آیا صرفنظرکردن از اعدام وی جایز است؟
- گاهی شخصی در محلی کشته و جسدش به مکانی دیگر منتقل و جلوی خانههای مردم انداخته می‌شود و کسانی که شخص کشتهشده را جلوی خانههای آن‌ها میبینند مطالبۀ حق می‌کنند. به این نوع داوری، حکم «ثنیه» گفته می‌شود؛ یعنی وجود مقتول جلوی خانهها، برای آن‌ها مسئولیتبار است. راهحل شرعی برای چنین حالتهایی چیست؟
- بعضیها با قصد حفاظت به دور باغ یا مزرعهشان یا جاهای دیگر سیم خاردار میکشند و شبها به این سیمهای خاردار، برق متصل می‌کنند و بعضی از حیوانات، مثل گوسفند و گاو که متعلق به ساکنان آن منطقه هستند کشته می‌شوند، و چه بسا منجر به کشتهشدن بعضی از انسانها هم بشوند. آیا صاحب سیمهای خاردار در برابر این حوادث مسئولیت شرعی دارد و باید مبالغی را در عوض کشتهشدن حیواناتی که مردهاند یا حتی انسانی که به این سبب کشته شده است، پرداخت کند؟
مراجع
- ↑ احمدالحسن(ع). پاسخ‌های فقهی (مسائل متفرقه، ج ۵). مترجم: گروه مترجمان انتشارات انصار امام مهدی(ع). نوبت انتشار: اول؛ ۱۳۹۹. پرسش۱۶۲/
منبع اصلی عربی: الأجوبة الفقهية (مسائل متفرقة - ج ٥).
ارجاع به این صفحه
احمدالحسن(ع). پاسخ‌های فقهی (مسائل متفرقه، ج ۵). مترجم: گروه مترجمان انتشارات انصار امام مهدی(ع). نوبت انتشار: اول؛ ۱۳۹۹. پرسش۱۶۲/ https://ahmedalhasan.org/fa/Library/BookContent/451 - FIQH-MISC-V5-Q162